- Адвокатқа құқық — жауап алудан кейін емес, ұсталған сәттен бастап.
- Сотсыз ұстаудың жалпы мерзімі — 48 сағат.
- Отбасына 12 сағаттан кешіктірмей хабарлауға міндетті.
- Адвокатпен шартты туысы жасаса болады.
Біріншісі: адам қайда
Алғашқы сағаттардағы дүрбелең — қалыпты, бірақ ол уақыт алады. Ең бірінші анықтау керек: адамды қайда жеткізді және істі қай орган жүргізеді. Полиция бөлімі, уақытша ұстау изоляторы, тергеушінің тегі мен телефоны. Ұстау орны бойынша кезекші бөлімге қоңырау шалыңыз — жеткізілгендер туралы мәлімет беруге міндетті.
Адамды әкеткен уақытты жазып алыңыз. Барлық процестік мерзім содан есептеледі, ал нақты уақыт пен хаттамадағы уақыттың сәйкессіздігі — ең жиі бұзушылықтардың бірі.
Ұсталған адамға не жеткізу
Хабарласуға кез келген мүмкіндік болса — кезекші арқылы, берілген телефон арқылы, адвокат арқылы — бір сөйлем жеткізіңіз:
«Адвокат келгенше ештеңеге қол қойма және жауап берме. Бұл — сенің құқығың».
Қорғаушымен кеңескенге дейін жауап беруден бас тарту — «қырсықтық» емес, заң нормасы. Алғашқы сағаттарда қысыммен немесе салдарын түсінбей берілген жауапты кейін «кері қайтару» өте қиын.
ҚПК бойынша мерзімдер
Істердің жекелеген санаттары бойынша ұстау мерзімі ұзағырақ, ал 48 сағат ішінде тергеуші не қамауда ұстауға санкция алу үшін сотқа шығады, не адам босатылады. Туысыңыздың алдағы айларды қайда — үйде әлде тергеу изоляторында — өткізетіні дәл осы кезеңде шешіледі. Сондықтан адвокат бұлтартпау шарасы бойынша соттан кейін емес, бұрын керек.
Не істеуге болмайды
- Істі телефонда және мессенджерде талқылау. Айтылғанның бәрі іс материалына айналуы мүмкін — ұсталған адамға да, сізге де қарсы.
- «Мәселені шешуге» ақша беру. Процестен тыс «келісіп алу» туралы кез келген ұсыныс — екінші қылмыстық істің қаупі, енді сізге.
- «Босатсын» деп мойындауға көндіру. Мойындау босатуға кепілдік бермейді, бірақ айыптау үкіміне дерлік кепілдік береді.
- Күту. Қорғаушысыз әр сағат — бақылаусыз жүргізілетін әрекеттер.
Адвокатты қалай қосу
Заң көмегін көрсету туралы шартты ұсталған адамның мүддесінде туысы немесе басқа кез келген адам жасай алады — оның өзі қатысуы қажет емес. Содан кейін адвокат қамауда отырған жерге келеді, ұсталған адаммен жеке кездеседі, ұстау хаттамасымен танысады және барлық кейінгі әрекеттерге қатысады.
Адвокатқа қаражат болмаса, Қазақстанда мемлекет кепілдік берген заң көмегі бар: қылмыстық істер бойынша қорғаушы мемлекет есебінен тағайындалады. Мұны да алғашқы сағаттарда білу керек.
- Адам қайда жеткізілгенін және істі қай орган жүргізетінін біліңіз. Ұстау уақытын жазып алыңыз.
- Ұсталған адамға жеткізіңіз: адвокат келгенше ешнәрсеге қол қоймау және жауап бермеу.
- Жұмыс, отбасы, денсаулық туралы анықтамаларды жинаңыз — олар бұлтартпау шарасы бойынша сотқа қажет.
- Адвокатқа қоңырау шалыңыз. Шартты туыс жасай алады.
- ҚР ҚПК 131-бабы — ұстау мерзімі
- ҚР ҚПК 135-бабы — туыстарға хабарлау
- ҚР ҚПК 64, 66-баптары — қорғаушыға құқық
- ҚР Конституциясының 77-бабы — өзіне қарсы куәлік бермеу құқығы
Мақала жалпы сипатта және сіздің ісіңіз бойынша консультацияны алмастырмайды. ҚР заңнамасының нормаларына сілтемелер жарияланған күнгі редакция бойынша келтірілген.