- Талап қою мерзімінің жалпы ұзақтығы — үш жыл.
- Мерзім бұзушылық туралы білген немесе білуге тиіс болған сәттен есептеледі.
- Қарыз алушының қарызды мойындауы мерзімді үзіп, қайта бастайды.
- Сот мерзімді тек тараптың мәлімдемесі бойынша қолданады.
Талап ету мерзімі — құқығы бұзылған адам оны сот арқылы қорғауды талап ете алатын, заңмен белгіленген мерзім. Қазақстанда талап ету мерзімінің жалпы ұзақтығы — үш жыл (ҚР Азаматтық кодексінің 178-бабы). Мерзімнің өтуі талап арыз беруге тыйым салмайды, бірақ жауапкер мерзімнің өткенін мәлімдесе — мәні бойынша сіз дұрыс болсаңыз да, сот талапты қанағаттандырудан бас тартады.
Кеңестерде бір оқиғаны қайта-қайта көремін: адам жылдар бойы «өз еркімен қайтарады» деп күтеді, ал кейін уақыт өзіне қарсы жұмыс істегенін біледі.
Негізгі мерзімдер
| Талаптар санаты | Мерзім |
|---|---|
| Жалпы мерзім (қарыздар, залал, көптеген даулар) | 3 жыл |
| Жүк және пошта жөнелтілімдерін тасымалдау | 1 жыл |
| Жолаушылар тасымалы | 6 ай |
| Салық міндеттемелері | 5 жыл |
| Неке бұзылғаннан кейін мүлікті бөлу | 3 жыл |
Даулардың жекелеген санаттары үшін заңда өз мерзімдері белгіленген — талап арыз берер алдында бұл мәселені бірінші кезекте тексеру керек.
Мерзім қай сәттен есептеледі
Талап ету мерзімі адам өз құқығының бұзылғаны туралы білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап есептеледі. Шарт күнінен де, «соңғы қайтарамын деген уәденің» күнінен де емес — бұзушылық сізге айқын болған (немесе болуға тиіс болған) сәттен бастап. Бұл күнді анықтау сотта жиі даудың өзегіне айналады, одан бүкіл іс тәуелді болуы мүмкін.
Мерзімді тоқтата тұру және үзу
Мерзім тоқтатыла тұрады, егер:
- талап арыз беруге еңсерілмейтін күш кедергі келтірсе;
- талапкер немесе жауапкер соғыс жағдайына көшірілген Қарулы Күштер құрамында болса;
- міндеттемені орындауды кейінге қалдыру (мораторий) белгіленсе.
Мерзім үзіледі және қайта басталады, егер:
- талап арыз белгіленген тәртіппен берілсе;
- борышкер қарызды мойындағанын білдіретін әрекеттер жасаса — мысалы, оны ішінара төлесе, салыстыру актісіне қол қойса немесе жазбаша мерзім ұзартуды сұраса.
Мерзімді үзу — кредитордың жұмыс құралы: дұрыс рәсімделген қарызды мойындау үш жылды «қайта іске қосады».
Мерзім өтіп кетсе не істеу керек
Біріншіден, оның шынымен өткенін тексеру керек: мерзімнің басталу сәтін жиі қате анықтайды. Екіншіден, талапкердің жеке басына байланысты дәлелді себептер болса — ауыр науқас, дәрменсіз жағдай — сот мерзімді қалпына келтіре алады. Үшіншіден, борышкер мерзім өткеннен кейін қарызды жазбаша мойындаса, жағдай тағы да өзгеруі мүмкін. Бұл нұсқалардың әрқайсысы құжаттар бойынша бағалауды қажет етеді — оларды кеңеске әкеліңіз, істің келешегі бар-жоғын айтамын.
- Құқықтың бұзылғанын білген күнді анықтаңыз.
- Талабыңыз үшін арнайы мерзімнің жоқтығын тексеріңіз.
- Мерзім аяқталуға жақын болса — талап қойыңыз, наразылық оны тоқтатпайды.
- ҚР АК 177–187-баптары — талап қою мерзімі
- ҚР АК 178-бабы — жалпы мерзім үш жыл
- ҚР АК 183-бабы — мерзімнің үзілуі
Мақала жалпы сипатта және сіздің ісіңіз бойынша консультацияны алмастырмайды. ҚР заңнамасының нормаларына сілтемелер жарияланған күнгі редакция бойынша келтірілген.