Қазақстанда жұбайлардың мүлкін бөлу: не бөлінеді, не бөлінбейді

Жұбайлардың мүлкін бөлу — неке кезінде жиналған мүліктегі әр жұбайдың үлесін айқындау. ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексі бойынша некеде сатып алынғанның бәрі — кімге рәсімделгеніне және кім тапқанына қарамастан — ортақ бірлескен меншік. Бөлу кезінде жұбайлардың үлестері жалпы ереже бойынша тең деп танылады.

Бұл ереже қарапайым естіледі, бірақ дәл отбасылық дауларда «қарапайым» істердің көпжылдық процестерге айналғанын жиі көремін. Бастысын талдайық.

Ортақ мүлікке не кіреді

• некеде сатып алынған пәтерлер, үйлер, учаскелер, көліктер;
• әр жұбайдың табысы — жалақы, бизнес кірісі;
• неке кезеңінде сатып алынған салымдар, ЖШС үлестері, бағалы қағаздар;
• бір жұбайға рәсімделген, бірақ ортақ қаражатқа алынған мүлік.

Маңызды: үй шаруашылығын жүргізіп, балаларды күткен жұбайдың ортақ мүлікке құқығы жұмыс істеген жұбаймен бірдей.

Не бөлінбейді

• әр жұбайдың некеге дейінгі мүлкі;
• некеде сыйға немесе мұра ретінде алынған мүлік;
• жеке қолданыстағы заттар (әшекейлер мен сән-салтанат заттарынан басқа);
• отбасылық қатынастар іс жүзінде тоқтағаннан кейін алынған мүлік — бірақ бұл фактіні дәлелдеу керек болады.

Кері ереже де бар: ортақ қаражат есебінен құнын айтарлықтай арттырған салымдар жасалса — мысалы, некеге дейінгі пәтерге күрделі жөндеу — жеке мүлік ортақ деп танылуы мүмкін.

Үлестер қашан тең болмайды

Сот кәмелетке толмаған балалардың мүддесін немесе жұбайлардың бірінің назар аударарлық мүддесін ескере отырып, үлестер теңдігінен ауытқуға құқылы — атап айтқанда, екінші жұбай ортақ мүлікті отбасы зиянына жұмсаса, дәлелді себепсіз жұмыс істемесе. Бұл автоматты ереже емес, дәлелдеу пәні.

Бөлу мерзімдері мен нысаны

Мүлікті үш тәсілмен бөлуге болады:

1. Келісіммен — нотариат куәландырған құжат, ең жылдам әрі арзан жол.
2. Неке шартымен — жасалған болса, бөлу оның талаптары бойынша жүреді.
3. Сот арқылы — келісу мүмкін болмағанда.

Ажырасқан жұбайлардың мүлкін бөлу талаптарына үш жылдық талап ету мерзімі қолданылады. Ол ажырасу күнінен емес, бұрынғы жұбай өз құқығының бұзылғанын білген сәттен бастап есептеледі — мысалы, экс-жұбай ортақ пәтерді сатқан кезден.

Практикалық кеңес

Бұл істердегі басты қателіктер сотқа дейін жасалады: мүлік туыстарға қайта рәсімделеді, салымдар алынады, құжаттар «жоғалады». Бөлудің болмай қоймайтынын сезсеңіз — мүлік құрамын тіркеп, екінші тарап үлгергенше адвокатқа жүгініңіз. Сот уақытында қолданған қамтамасыз ету шаралары мүлікті бөлгенге дейін сақтайды.